Zo zit dat: in gesprek met behulp van spraakcomputers

In Rhenen gaan we in gesprek met het ‘team spraakcomputers’: Branca, Imme, Resi en Mandy. Zij wonen in hetzelfde huis en communiceren via een gepersonaliseerde spraakcomputer. Ze weten heel veel, maar kunnen zelf maar enkele woorden uitspreken. Dat is niet altijd makkelijk, want het duurt langer om te vertellen wat je wil. Dankzij spraakcomputers kunnen ze toch hun stem laten horen. 

 Als we de woonkamer binnenstappen zitten de meiden al helemaal klaar voor het interview. Uit de computer van Resi klinkt een aantal keren “Leuk”. Ze is duidelijk enthousiast over ons bezoek. Ze kan alles horen, maar praten is lastig. Dankzij haar spraakcomputer kan Resi met behulp van plaatjes over zichzelf laten vertellen. Wanneer ze jarig is, hoe lang ze bij Zideris woont en waar ze iedere dag naar toe gaat. Als ik haar vraag wat de spraakcomputer voor haar betekent klinkt er: “ik ben blij en gelukkig.” Ze klikt weer een paar keer op het computerscherm en weer klink er geluid: “ik ga naar de manege zonder drempels.” Via sneltoetsen kan ze soms iets sneller uit de computer laten rollen: “Het regent, wil je mijn spraakcomputer in mijn tas doen?” 

Opladen via de rolstoel

Imme heeft sinds gisteren een nieuwe spraakcomputer. Deze laadt op via haar rolstoel. Samen met logopedist Femke is ze nog volop bezig om de computer te vullen met symbolen en plaatjes van haar favoriete dingen. “Mijn favoriete liedje is Waterval van K3”, klinkt er uit haar computer waarna het liedje begint en er een grote lach op haar gezicht verschijnt. Ze vertelt ook dat ze een papa, mama en zusje heeft, dat mama héééééél lief is en dat ze ook heel veel woorden in de spraakcomputer zet voor haar.

Eigen woorden kiezen

Mandy is jarig vandaag en woont sinds de zomer bij Zideris. Ze is met haar spraakcomputer binnengekomen en heeft een ander type dan de anderen. Ze vertelt via haar systeem dat ze 19 is geworden en dat ze vanmorgen een cadeautje heeft gekregen. Mandy kan kiezen of ze vertelt door plaatjes aan te klikken op haar scherm of door zelf te typen. Dat laatste doet ze graag. “Papa, mama en mijn zus komen op bezoek”, klinkt er uit haar computer. Femke: “Het voordeel van zelf kunnen typen is dat je je eigen woorden kunt kiezen of kunt typen wat je écht wilt zeggen.”  

‘Praat gewoon tegen me’

Er klinkt een scheldwoord uit de computer van Branca als ik haar vraag wat ze ervan vindt dat ze nu niet meer zelf kan spreken. Branca kon in het verleden goed praten en heeft ook leren lezen en schrijven, maar door haar aandoening is haar spraak afgenomen. Ze heeft eerder zelfs een mbo-opleiding gedaan. “Ik denk en doe gewoon dus praat gewoon tegen me”, klinkt uit haar computer. Deze zin is voorgeprogrammeerd en gebruikt ze regelmatig. Haar grootste frustratie is dat mensen geen tijd maken om naar haar te luisteren, dus ook de zin: “Het kan even duren voordat ik mijn bericht af heb”, is voorgeprogrammeerd. 

‘Ik leer veel van hen’

Als ik de dames vraag of ze veel van Femke leren, beginnen ze te lachen. “Het is eerder andersom. Ik leer heel veel van hen. De computers die ze hebben zijn allemaal anders qua software en hardware, dus het kost wel wat tijd om het systeem te doorgronden. We kijken naar wat ze belangrijk vinden en hoe het in de computer moet worden geprogrammeerd. Daarbij betrekken we ook het netwerk, de behandelaren en vragen iedereen met wie ze communiceren om ideeën voor nieuwe woorden.”

Humor verbindt

“Paniek, paniek, paniek”, klinkt er ineens uit de computer van Resi. “Ik wil iets belangrijks zeggen”, het blijft even stil…''Iets belangrijks”. Ik begin te lachen, want deze grap komt mij heel bekend voor, mijn 7-jarige zoon maakt hem doorlopend. De andere meiden lachen mee. “Ik heb het druk gehad in de weken dat het Sinterklaasjournaal werd uitgezonden. Ze wilden allemaal de grappen van Malle Pietje in hun computer geprogrammeerd hebben”, vertelt Femke lachend. “Dat is ook zo mooi om te zien. De meiden zijn allemaal anders, maar de spraakcomputer en de humor is wat ze verbindt. Als ik op maandag bij ze ben geweest is mijn dag altijd meteen goed. Ze krijgen dankzij de computers letterlijk een stem, het is zo mooi om daarbij te kunnen ondersteunen.”