Zo zit dat: herdenken bij Zideris

Bij Zideris wonen veel mensen. Soms komt het voor dat een bewoner overlijdt. Dat is verdrietig en ingrijpend voor medebewoners, familie en collega’s. Daarom is er op het terrein in Rhenen een gedenktuin aangelegd voor de Zideris-locaties in Wageningen, Veenendaal en Rhenen. In de tuin kan je herinneringen ophalen en stilstaan bij iemand die is overleden. Bewoners, familie en collega’s zijn hier altijd welkom. Elk jaar is er ook een gezamenlijke herdenking.

Werken met gevoel en verbeelding

Marlette was betrokken bij het ontstaan van de tuin. We spreken haar in haar atelier op het terrein aan de Cuneraweg in Rhenen. Hier werkt zij al meer dan veertig jaar met bewoners.

In het atelier helpt ze bewoners om gevoelens te uiten. Bijvoorbeeld als iemand angstig of somber is, of vastloopt in gedrag. Dat doet ze met beeldende therapie, zoals tekenen, schilderen of boetseren. Zo leren bewoners hun emoties beter begrijpen en ermee omgaan. In het atelier is ook een herinneringshoek. Daar maken bewoners veel gebruik van.

Een veilige relatie als basis

Marlette werkt al meer dan veertig jaar bij Zideris. In 2024 werd zij, ter ere van haar werkjubileum, gekroond tot ‘koningin van beeldend vormen’. Naast haar werk als vaktherapeut is zij ook trainer in Gentle Teaching, de methode waarmee we bij Zideris mee werken. Deze methode helpt om een veilige en gelijkwaardige relatie op te bouwen.

Hoe het idee ontstond

De gedenktuin ontstond niet zomaar. “Binnen het team vaktherapie merkten we dat bewoners veel vragen hadden over rouw en de dood. Ze zochten houvast”, vertelt Marlette. “Beeldende therapie kan daarbij helpen.”

Ze vertelt over een bewoner die haar eigen kist beschilderde. “Dat gaf haar rust en minder angst. Ze heeft er een jaar aan gewerkt.” De kist was later te zien tijdens een expositie over rouw en dood. Dat moment gaf het eerste idee voor de gedenktuin: een fijne, natuurlijke plek om te herdenken.

Samen herdenken

Bij het ontwerp van de tuin dachten bewoners en collega’s mee. “We hebben interviews gedaan om te horen wat mensen belangrijk vinden. Zo ontstond het idee voor een plek waar je verdrietig mag zijn, maar ook mag lachen. Waar je kunt wandelen en luisteren naar vogels. In tekeningen zagen we veel ronde vormen terug.” 

Met deze input is een maquette gemaakt. Daarna werkte een tuinontwerper van De Tuinen van Appeltern het plan verder uit.

Een plek met betekenis

In de tuin staat een grote boom in het midden. In de boom hangen gekleurde hangers met namen van overleden bewoners. Als de zon erop schijnt, zie je gekleurde lichtjes op het pad. Ook kunnen bewoners een steen neerleggen voor iemand die zij missen.

“Soms is het niet mogelijk om een graf te bezoeken”, zegt geestelijk ondersteuner René (50). “Deze plek geeft bewoners de kans om toch stil te staan en herinneringen op te halen.”

René ondersteunt ook op andere locaties bij rouw en verlies. Hij neemt contact op als een bewoner overlijdt. “Soms ben ik al betrokken vóór het overlijden. Bijvoorbeeld in gesprekken met iemand die weet dat hij of zij gaat sterven.”

Na het overlijden bespreekt hij met begeleiders en familie wat passend is. “Dat is altijd maatwerk. Het kan een kleine bijeenkomst op de woning zijn of een religieuze dienst. We adviseren altijd om ook iets voor medebewoners te organiseren.”

Rituelen helpen

In Rhenen is er een vast uitzwaairitueel. Dat helpt bewoners om afscheid te nemen. “Een overlijden roept vaak ook herinneringen op aan eerdere verliezen. Juist daarom zijn rituelen zo belangrijk.”